Czy glikol etylenowy (płyn do chłodnic) zagraża psu lub kotu?

Ważne. To substancja o wysokim ryzyku. Jeśli pupil miał z nią kontakt, nie zwlekaj i skontaktuj się z weterynarzem.

Pierwsza pomoc

Jeśli podejrzewasz kontakt z płynem do chłodnic, traktuj to jak nagły wypadek.
Zabierz źródło i zapamiętaj godzinę.
Nie czekaj na objawy, odtrutka działa tylko podana szybko.
Zadzwoń natychmiast do weterynarza lub całodobowej kliniki.

Substancja toksyczna

glikol etylenowy

Glikol etylenowy, nazywany też 1,2-etanodiolem lub monoetylenoglikolem (MEG), to substancja stosowana między innymi w samochodowych płynach do chłodnic. Jest bezbarwną, bezzapachową, oleistą cieczą o słodkim smaku. Jego gęstość wynosi około 1,113 g/ml, czyli 1113 mg/ml. Słodki smak jest naturalną właściwością tej substancji. Sprawia, że pies lub kot może chętnie zlizywać rozlany płyn z posadzki, podjazdu albo miski. Nie potrzebuje do tego dużej ilości. Szczególnie niebezpieczne są niewielkie wycieki, które zwierzę może znaleźć podczas codziennego poruszania się po garażu.

Czysty glikol etylenowy ma stężenie 100%. Typowy gotowy płyn do chłodnic opisany jako mieszanina 50/50 zawiera 50% glikolu i 50% wody. Płyny do spryskiwaczy nie mają jednego typowego stężenia glikolu etylenowego, więc nie można przyjąć, że każdy taki preparat zawiera tę samą substancję i jej identyczną ilość. Niektóre starsze odmrażacze do szyb oraz preparaty przemysłowe mogą zawierać frakcje glikoli. Zawsze sprawdź skład na etykiecie konkretnego produktu.

Po połknięciu glikol szybko wchłania się z przewodu pokarmowego. Około 50% dawki nerki wydalają w niezmienionej postaci. Pozostałe 50% jest przekształcane w wątrobie przez dehydrogenazę alkoholową. Powstają kolejno aldehyd glikolowy, kwas glikolowy, kwas glioksylowy i kwas szczawiowy. Kwas glikolowy powoduje ciężką kwasicę metaboliczną. Kwas szczawiowy wiąże wapń i tworzy kryształy szczawianu wapnia, które uszkadzają nerki. Sam glikol ma okres półtrwania około 3 godzin, ale powstające metabolity nadal niszczą organizm. Koty są od 3 do 4 razy bardziej wrażliwe niż psy z powodu różnic w metabolizmie wątrobowym i większej podatności nerek na uszkodzenia. Problemem nie jest wolne usuwanie glikolu, lecz szybkie powstawanie toksycznych produktów jego przemiany.

Objawy zatrucia

Chwiejny chód, przypominający poruszanie się pijanego zwierzęcia
Potykanie się i zaburzenia koordynacji ruchów
Otępienie, osłabienie i apatia
Ślinotok i wymioty
Wzmożone pragnienie
Częstsze i obfitsze oddawanie moczu
Obniżenie temperatury ciała
Przyspieszony, głęboki oddech
Przyspieszone bicie serca i zaburzenia rytmu
Zmniejszenie ilości moczu, a następnie całkowity bezmocz
Brak apetytu, uporczywe wymioty i owrzodzenia jamy ustnej
Drgawki, śpiączka i utrata przytomności

Pierwsze objawy zatrucia glikolem etylenowym mogą pojawić się już po 30 minutach. Faza neurologiczna i żołądkowo-jelitowa trwa od 30 minut do 12 godzin po połknięciu. Zauważysz chwiejny chód, otępienie, ślinotok, wymioty lub zwiększone pragnienie. Glikol osiąga najwyższe stężenie we krwi po 1 do 4 godzinach. Około 8 do 12 godzin od spożycia objawy neurologiczne mogą osłabnąć. Nie oznacza to wyzdrowienia. W tym czasie w organizmie powstają kwasy uszkadzające nerki. Od 12 do 24 godzin może rozwinąć się faza sercowo-płucna, obejmująca przyspieszony oddech, zaburzenia pracy serca i ciężkie odwodnienie.

Najcięższe objawy są związane z niewydolnością nerek. U kotów może rozwinąć się już po 12 do 24 godzinach, a u psów po 36 do 72 godzinach. Zwierzę oddaje coraz mniej moczu. W ciągu 72 do 96 godzin może wystąpić całkowity bezmocz. Pojawiają się uporczywe wymioty, brak apetytu, bolesność nerek i owrzodzenia jamy ustnej. Niedobór wapnia może powodować drżenia mięśni, zaburzenia rytmu serca i drgawki. W skrajnych przypadkach dochodzi do śpiączki i śmierci. U kotów kolejne fazy często nakładają się na siebie, dlatego pogorszenie może być wyjątkowo szybkie.

Co robi weterynarz

Jeśli podejrzewasz zatrucie, natychmiast zadzwoń do całodobowej lecznicy i jedź ze zwierzęciem. Lekarz dobierze postępowanie do ilości połkniętego płynu, czasu od spożycia i stanu pacjenta. Gdy minęło mniej niż 1 do 2 godzin, zwierzę jest przytomne i nie wykazuje objawów neurologicznych, może wywołać wymioty. Przy bardzo dużej dawce możliwe jest płukanie żołądka w znieczuleniu. Węgiel aktywowany bardzo słabo wiąże glikol, dlatego ma znikomą skuteczność. Lekarz może podać dożylnie płyny, kontrolować ilość moczu oraz wykonywać badania krwi i moczu. W ciężkiej kwasicy stosuje się wodorowęglan sodu pod kontrolą gazometrii.

Leczenie swoiste polega na podaniu fomepizolu lub etanolu w warunkach klinicznych. Leki hamują przemianę glikolu w toksyczne kwasy. Największe szanse daje rozpoczęcie leczenia w ciągu pierwszych 3 godzin u kota oraz optymalnie 5 godzin u psa, maksymalnie do 8 godzin. Protokoły odtrutek mogą obejmować podawanie leków do 36 godzin, a terapia etanolem także 48 godzin. Dalsze leczenie i monitorowanie zależą od stanu nerek. W fazie bezmoczu konieczna może być hemodializa, dostępna w Polsce tylko w kilku wyspecjalizowanych klinikach. Wczesne leczenie daje dobre rokowanie. Po rozwinięciu niewydolności nerek rokowanie jest złe.

Jak zapobiegać

Sprawdzaj podłogę garażu, podjazd i miejsce parkowania samochodu. Wycieki z układu chłodzenia mogą tworzyć kałuże zawierające glikol etylenowy. Nie pozwalaj psu ani kotu zlizywać rozlanego płynu. Zwracaj uwagę również na instalacje solarne, pompy ciepła oraz toalety w domkach letniskowych zabezpieczanych przed zamarzaniem. W takich miejscach może znajdować się glikol techniczny. Nie zakładaj, że każdy płyn niezamarzający zawiera mniej toksyczny glikol propylenowy.

Podczas świąt zwróć uwagę na ozdobne kule ze sztucznym śniegiem. Ich płyn może zawierać glikol etylenowy. Kot może strącić kulę i zlizać zawartość. Przechowuj takie ozdoby poza zasięgiem zwierząt i dzieci. Nie zostawiaj płynów samochodowych w dostępnych pojemnikach ani wyrzuconych opakowań w koszach, do których zwierzę może się dostać. Gdy podejrzewasz kontakt z rozlanym płynem, nie czekaj na objawy.

Dawka

Dawka glikolu etylenowego zależy od gatunku i masy ciała. U psa próg toksyczny wymagający hospitalizacji i podania odtrutki wynosi ponad 2,0 ml/kg czystego glikolu, czyli około 2200 mg/kg. Minimalna dawka śmiertelna u psa to od 4,4 do 6,6 ml/kg, czyli od 4897 do 7346 mg/kg. U kota minimalna dawka śmiertelna jest znacznie niższa. Wynosi od 1,4 do 1,5 ml/kg czystego glikolu, czyli od 1558 do 1670 mg/kg. U kota każda podejrzewana ilość wymaga natychmiastowej interwencji. Nie traktuj wartości śmiertelnych jako bezpiecznego progu.

Dla psa ważącego 10 kg dawka śmiertelna to od 44 do 66 ml czystego glikolu. Odpowiada to od 88 do 132 ml gotowego płynu do chłodnic zawierającego 50% glikolu. To około 9 do 13 łyżeczek czystego glikolu albo około 18 do 26 łyżeczek płynu 50%. Dla kota o masie 4 kg minimalna dawka śmiertelna to 5,6 ml czystego glikolu, czyli 11,2 ml płynu 50%. To około 1 łyżeczka czystego glikolu lub 2 łyżeczki rozcieńczonego płynu. Jedna łyżeczka ma 5 ml. Jeśli zwierzę wypiło lub zlizało płyn, natychmiast skontaktuj się z weterynarzem.

Produkt	Dawka śmiertelna (ml/kg)	Ile to dla psa 10 kg	Ile to dla kota 4 kg
czysty glikol etylenowy	pies: od 4,4 do 6,6; kot: od 1,4 do 1,5	od 44 do 66 ml	od 5,6 do 6 ml
płyn do chłodnic gotowy 50%	pies: od 8,8 do 13,2; kot: od 2,8 do 3	od 88 do 132 ml	od 11,2 do 12 ml
płyn do chłodnic (koncentrat)	zależy od stężenia na etykiecie	nie da się policzyć bez stężenia	nie da się policzyć bez stężenia

Bezpieczne zamienniki

płyny do chłodnic na bazie glikolu propylenowego (mniej toksyczne)

Zawsze sprawdzaj skład produktu przed podaniem.

Najczęstsze pytania

Pies wypił płyn do chłodnic. Co robić?

Natychmiast zadzwoń do całodobowej lecznicy weterynaryjnej i jedź z psem, nawet jeśli nie ma objawów. Nie wywołuj wymiotów solą ani wodą utlenioną i nie podawaj samodzielnie alkoholu, mleka ani oleju.

Ile glikolu etylenowego zabija psa?

Minimalna dawka śmiertelna czystego glikolu etylenowego u psa wynosi od 4,4 do 6,6 ml/kg, czyli od 4897 do 7346 mg/kg. U psa ważącego 10 kg jest to od 44 do 66 ml czystego glikolu, ale już ponad 20 ml wymaga hospitalizacji i podania odtrutki.

Po jakim czasie pojawiają się objawy zatrucia glikolem?

Pierwsze objawy mogą pojawić się po 30 minutach, a faza neurologiczna trwa do 12 godzin od spożycia. Uszkodzenie nerek może rozwinąć się u kota po 12 do 24 godzinach, a u psa po 36 do 72 godzinach.

Kot wylizał płyn do chłodnic. Czy może umrzeć?

Tak, minimalna dawka śmiertelna czystego glikolu etylenowego u kota wynosi od 1,4 do 1,5 ml/kg. Jeśli kot wylizał płyn, natychmiast jedź do weterynarza, ponieważ najskuteczniejsze leczenie trzeba rozpocząć w ciągu pierwszych 3 godzin.

Czy istnieje odtrutka na glikol etylenowy?

Tak, lekarze weterynarii stosują fomepizol lub etanol, które blokują przemianę glikolu w toksyczne kwasy. Odtrutki działają najlepiej przed trwałym uszkodzeniem nerek i nie należy podawać ich samodzielnie w domu.

Czy płyn do spryskiwaczy jest trujący dla psa?

Niektóre starsze odmrażacze do szyb i preparaty przemysłowe mogą zawierać frakcje glikoli, ale nie każdy płyn do spryskiwaczy ma taki sam skład. Bez informacji o składzie konkretnego preparatu nie można określić jego toksyczności ani dawki glikolu etylenowego.

Źródła

Treść w trakcie weryfikacji weterynaryjnej.

Gdzie zadzwonić

W bazie mamy 721 lecznic z telefonem, w tym 32 z dyżurem całodobowym. Na stronie miasta widać, która jest czynna w tej chwili, a jeśli żadna, to kiedy otwiera najbliższa.