Czy winogrona i rodzynki zagraża psu lub kotu?

Pierwsza pomoc

Zabierz pozostałe winogrona lub rodzynki i sprawdź, czy nie ma ich w innym produkcie (ciasto, musli).
Oszacuj ilość i zapamiętaj godzinę.
Nie czekaj na objawy, reakcja bywa nieprzewidywalna.
Zadzwoń natychmiast do weterynarza.

Substancja toksyczna

mechanizm nie w pełni poznany (podejrzewany kwas winowy)

Za toksyczność winogron i rodzynek odpowiadają kwas winowy oraz jego sól, wodorowinian potasu, nazywany kamieniem winnym. Substancje te mogą wywołać ostre uszkodzenie nerek u psa. Przyczynę zatrucia zidentyfikowali naukowcy ASPCA Animal Poison Control Center w 2021 roku. W 2022 roku potwierdzono ją w badaniach przypadków zatruć tamaryndowcem i kamieniem winnym. U psów obserwowano takie same uszkodzenia nerek jak po spożyciu winogron i rodzynek. Dochodziło do ostrej martwicy nabłonka kanalików bliższych.

U psów problem wiąże się z brakiem funkcjonalnej ekspresji transporterów nerkowych kwasów organicznych, przede wszystkim OAT4. U ludzi i gryzoni transportery te uczestniczą w bezpiecznym wydalaniu kwasu winowego. U psa substancja gromadzi się w komórkach kanalików nerkowych, prowadząc do ich uszkodzenia i martwicy. W przypadku kotów mechanizm pozostaje niepotwierdzony eksperymentalnie. Nie przeprowadzono badań określających działanie tych transporterów u kotów domowych. Dlatego nie można zakładać, że kot jest odporny na zatrucie.

Świeże winogrona zawierają od 4,54 g/kg do 8,08 g/kg kwasu winowego. Średnia zawartość wynosi 5,95 ± 0,89 g/kg. W rodzynkach stężenie rośnie blisko 5-krotnie, osiągając średnio 28,84 ± 3,05 g/kg suchej masy. Zawartość toksyny różni się między owocami. Dlatego taka sama liczba winogron może wywołać różne nasilenie zatrucia. Suszenie zwiększa koncentrację kwasu winowego, a pieczenie go nie neutralizuje. Substancja nie rozkłada się nawet w temperaturze 200°C. Sernik, keks i inne wypieki z rodzynkami pozostają niebezpieczne dla zwierząt.

Objawy zatrucia

Ślinienie i częste wylizywanie pyska
Nudności
Wymioty, czasem z fragmentami winogron lub rodzynek
Biegunka
Brak apetytu
Osłabienie i apatia
Bolesność brzucha i okolicy lędźwiowej
Wzmożone pragnienie i odwodnienie
Zmniejszenie ilości oddawanego moczu
Całkowity brak oddawania moczu
Chwiejny chód, drżenia mięśniowe i zapach amoniaku z pyska
Zaburzenia świadomości i śpiączka

W pierwszych 120 minutach po zjedzeniu winogron lub rodzynek zwierzę może nie wykazywać żadnych objawów. Czasem zauważysz ślinienie i wylizywanie pyska. U psów wymioty pojawiają się zazwyczaj po 2 do 6 godzinach, niekiedy do 12 godzin. W badaniu obejmującym 43 psy wymioty były pierwszym objawem u wszystkich zwierząt. Po 6 do 12 godzinach mogą wystąpić biegunka, brak apetytu, apatia i ból brzucha. Między 12. a 24. godziną pojawiają się odwodnienie, wzmożone pragnienie oraz pierwsze nieprawidłowości w badaniach krwi. Nie czekaj na te objawy. Zadzwoń do lecznicy natychmiast po stwierdzeniu lub podejrzeniu zjedzenia owoców.

Od 24 do 72 godzin po zatruciu może rozwinąć się ostra niewydolność nerek. Zwierzę oddaje coraz mniej moczu albo całkowicie przestaje go oddawać. W ciężkich przypadkach pojawiają się chwiejny chód, drżenia mięśniowe, hipotermia, owrzodzenia języka, zapach amoniaku z pyska i śpiączka. Brak oddawania moczu przez ponad 6 do 8 godzin po wymiotach jest stanem nagłym. U psów z rozwiniętą niewydolnością nerek odnotowano śmiertelność 46,5%. Przy bezmoczu bez dostępu do hemodializy przekracza ona 90 do 95%.

Co robi weterynarz

Jeśli pies lub kot zjadł winogrona albo rodzynki, jedź do lecznicy bez czekania na objawy. Lekarz oceni ilość zjedzonych owoców, czas od spożycia i stan zwierzęcia. Może zdecydować o farmakologicznym wywołaniu wymiotów. U psów stosuje się apomorfinę lub ropinirol. U kotów wykorzystuje się deksmedetomidynę albo ksylazynę. Apomorfina i ropinirol nie są odpowiednie dla kotów. Standardowe okno opróżniania żołądka wynosi 2 godziny, ale całe winogrona mogą pozostawać w nim dłużej. Udokumentowano skuteczne usuwanie owoców nawet po 4, 6, a w skrajnych przypadkach 12 godzinach. Lekarz może również zastosować węgiel aktywowany w dawce 1 do 2 g/kg masy ciała.

Podstawą dalszego leczenia jest dożylna płynoterapia prowadzona przez minimum 48 godzin. Lekarz kontroluje produkcję moczu i wykonuje badania krwi na początku leczenia oraz po 24, 48 i 72 godzinach od zatrucia. Sprawdza między innymi kreatyninę, mocznik, fosfor, wapń i elektrolity. Nie istnieje swoiste antidotum. W ciężkich przypadkach może być konieczna hemodializa lub ciągła terapia nerkozastępcza przez 2 do 4 tygodni. Rokowanie zależy od rozwoju uszkodzenia nerek. W badaniu 606 psów poddanych wczesnej dekontaminacji wszystkie przeżyły bez trwałego uszkodzenia nerek. U części zwierząt po ciężkim zatruciu rozwija się przewlekła choroba nerek.

Jak zapobiegać

Przechowuj winogrona i rodzynki poza zasięgiem psa i kota. Zwróć szczególną uwagę na sernik z rodzynkami, keks, chałkę, bułki drożdżowe i babkę wielkanocną z sułtankami. Podczas Bożego Narodzenia pilnuj także kutii i makowca. Nie zostawiaj na niskim stoliku misek z mieszanką studencką, muesli ani czekolady z rodzynkami. Pieczenie nie usuwa kwasu winowego. Sprawdź również dostęp zwierzęcia do wyrzuconych resztek jedzenia i kosza na śmieci.

Jeśli masz ogród lub działkę, sprawdzaj owoce opadłe pod winoroślą. Psy mogą zjadać winogrona bezpośrednio z krzewów albo zbierać je z ziemi. Zabezpiecz też kamień winny używany w kuchni oraz domową ciastolinę dla dzieci, jeśli zawiera ten składnik. Kamień winny zawiera niemal 100% winianów. Przekaż domownikom, że nawet niewielka ilość winogron lub rodzynek wymaga ostrożności. Jeśli podejrzewasz spożycie, skontaktuj się z lecznicą natychmiast.

Dawka

Nie ustalono uniwersalnej dawki toksycznej ani śmiertelnej winogron i rodzynek dla wszystkich psów. Najniższa opisana dawka świeżych winogron, po której rozwinęła się ostra niewydolność nerek, wynosiła 19,6 g/kg masy ciała. Dla rodzynek było to 2,8 g/kg masy ciała. Merck Veterinary Manual wskazuje ryzyko uszkodzenia nerek przy spożyciu powyżej 1 winogrona lub rodzynki na każde 4,5 kg masy ciała psa. Nie ustalono także dawki śmiertelnej LD50 w mg/kg. Toksyczność jest silnie osobnicza. Odnotowano zgony po kilkunastu rodzynkach, ale również przeżycie po spożyciu 1 kg owoców bez rozwoju azotemii. Dla kotów nie określono minimalnej dawki toksycznej ani śmiertelnej w g/kg lub mg/kg.

Dla psa ważącego 10 kg najniższe opisane dawki wywołujące ostrą niewydolność nerek odpowiadają 196 g świeżych winogron lub 28 g rodzynek. Nie traktuj tych ilości jako bezpiecznego progu. Już 3 winogrona albo 3 rodzynki oznaczają konieczność natychmiastowej interwencji według reguły ostrożnościowej Merck. Dla kota ważącego 4 kg nie istnieje potwierdzony próg toksyczności. Ostrożnościowe przeniesienie kryteriów Merck wskazuje na potrzebę kontaktu z lecznicą już po zjedzeniu 1 winogrona albo 1 rodzynki. Przeliczenie psiej dawki rodzynek daje 11,2 g dla kota, ale nie jest to potwierdzona dawka toksyczna u tego gatunku. Brakuje odrębnych danych liczbowych dla sułtanek. Nie czekaj na przekroczenie żadnej z opisanych ilości.

Otwórz kalkulator winogron

Bezpieczne zamienniki

jagody
kawałki jabłka bez gniazda nasiennego
borówki

Zawsze sprawdzaj skład produktu przed podaniem.

Najczęstsze pytania

Pies zjadł winogrona. Co robić?

Natychmiast zadzwoń do lecznicy weterynaryjnej i udaj się na konsultację, nawet jeśli pies zachowuje się normalnie. Nie wywołuj samodzielnie wymiotów solą ani nie podawaj mleka, oleju czy surowego jajka.

Ile winogron zabija psa?

Nie ustalono uniwersalnej dawki śmiertelnej winogron dla psów. Najniższa opisana dawka wywołująca ostrą niewydolność nerek wynosiła 19,6 g/kg masy ciała, ale nie można na tej podstawie określić ilości, która spowoduje śmierć konkretnego psa.

Czy jedno winogrono może zaszkodzić psu?

Toksyczność winogron jest silnie osobnicza, dlatego nie można uznać jednego owocu za bezpieczny dla każdego psa. Merck Veterinary Manual wskazuje ryzyko przy spożyciu powyżej 1 sztuki na 4,5 kg masy ciała, a po podejrzeniu zjedzenia winogron zaleca się natychmiastowy kontakt z lecznicą.

Czy rodzynki w cieście są groźne dla psa?

Tak, rodzynki w serniku, keksie, chałce, makowcu czy babce wielkanocnej nadal zawierają toksyczny kwas winowy. Substancja nie rozkłada się podczas pieczenia nawet w temperaturze 200°C, dlatego po zjedzeniu takiego wypieku przez psa natychmiast skontaktuj się z weterynarzem.

Czy kot może jeść winogrona?

Nie podawaj kotu winogron ani rodzynek, ponieważ ich bezpieczeństwo u tego gatunku nie zostało potwierdzone, a mechanizm potencjalnego uszkodzenia nerek pozostaje niepewny. Jeśli kot ważący 4 kg zjadł choćby 1 winogrono lub rodzynkę, ostrożnościowe kryterium wskazuje na konieczność kontaktu z lecznicą.

Po jakim czasie pojawiają się objawy zatrucia winogronami?

U psów pierwsze wymioty występują zazwyczaj po 2 do 6 godzinach, a biegunka, apatia i brak apetytu mogą dołączyć po 6 do 12 godzinach. Ostra niewydolność nerek może rozwinąć się od 24 do 72 godzin po spożyciu, dlatego nie czekaj na objawy przed kontaktem z weterynarzem.

Źródła

Treść w trakcie weryfikacji weterynaryjnej.

Winogrona i rodzynki